Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy

Jakie warunki trzeba spełnić?

Art. 21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wymaga łącznie:

• całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, trwałej lub okresowej,
• wymaganego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego,
• powstania niezdolności w czasie ubezpieczenia albo nie później niż 18 miesięcy od jego ustania.

Za całkowicie niezdolnego uważa się rolnika, małżonka lub domownika, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie. Nie chodzi o niezdolność do każdej pracy, jak w ZUS, ale o pracę w gospodarstwie rolnym. Rolnik po urazie kręgosłupa, który nie może dźwigać ani prowadzić ciągnika, może mieć rentę, choć nadal byłby w stanie pracować np. w biurze.

Jaki staż jest wymagany?

Do stażu wliczają się okresy ubezpieczenia rolników przed 1991 r., praca w gospodarstwie po 16. roku życia przed 1983 r. oraz okresy składkowe i nieskładkowe z ZUS, także zagraniczne. Przy rencie, inaczej niż przy emeryturze rolniczej, lata w ZUS liczą się bez względu na rok urodzenia. Nie liczy się natomiast okres w KRUS, który zbiegał się z innym ubezpieczeniem.

Są dwa wyjątki od tych warunków:

• 25 lat ubezpieczenia. Nie musisz wtedy wykazywać, że niezdolność powstała w czasie ubezpieczenia lub 18 miesięcy po nim, ani że 5 lat przypada w ostatnich 10 latach. Ten wyjątek obowiązuje od 15 czerwca 2022 r.
• Wypadek przy pracy rolniczej lub choroba zawodowa. Wystarczy jakikolwiek okres ubezpieczenia, który obejmuje dzień wypadku albo zachorowania.

Jak wygląda orzekanie?

Wniosek składasz na druku KRUS SR-20, tym samym co przy emeryturze. Dołączasz:

• kwestionariusz KRUS SR-21 o okresach ubezpieczenia,
• zaświadczenie o stanie zdrowia na druku KRUS N-14, wypełnione przez lekarza prowadzącego, ważne 1 miesiąc od wystawienia,
• dokumentację medyczną,
• dokumenty o okresach pracy w ZUS i służbie wojskowej, jeśli je masz.

KRUS kieruje cię na badanie. W pierwszej instancji orzeka lekarz rzeczoznawca KRUS. Od jego orzeczenia możesz w ciągu 14 dni od otrzymania odwołać się do komisji lekarskiej KRUS. Na podstawie prawomocnego orzeczenia KRUS wydaje decyzję, od której przysługuje odwołanie do sądu w terminie miesiąca od doręczenia. Więcej o badaniu w tekście Komisja lekarska KRUS - jak wygląda orzekanie?

Renta stała czy okresowa?

Renta jest stała, gdy niezdolność jest trwała, czyli nie rokujesz odzyskania zdolności do pracy w gospodarstwie, a lekarz nie orzekł celowości przekwalifikowania. W pozostałych przypadkach dostajesz rentę okresową, na czas wskazany w decyzji.

Jeśli lekarz uzna, że warto cię przekwalifikować, zamiast renty możesz dostać rentę szkoleniową. Opisuję ją w tekście Renta szkoleniowa z KRUS.

Przed końcem renty okresowej złóż nowy wniosek z aktualnym zaświadczeniem N-14, najlepiej co najmniej 30 dni przed upływem okresu. Unikniesz przerwy w wypłacie. Jeśli renta ustała, bo odzyskałeś zdolność do pracy, a w ciągu 18 miesięcy znów stałeś się niezdolny, KRUS przywróci ci prawo do renty.

Ile wynosi renta rolnicza?

Liczy się ją tak samo jak emeryturę: część składkowa to 1% emerytury podstawowej za rok ubezpieczenia, a część uzupełniająca 95% emerytury podstawowej, mniej przy stażu powyżej 20 lat. Dwie zasady działają tylko przy rencie:

• przy stażu krótszym niż 5 lat KRUS przyjmuje do części składkowej 5 lat (art. 25 ust. 6),
• gdy niezdolność wynika z wypadku przy pracy rolniczej lub choroby zawodowej, KRUS dolicza okres brakujący do 60. roku życia (art. 25 ust. 7).

Okresy pracy w ZUS liczy się przy rencie półtorakrotnie, po 1,5% za rok.

Przy krótkim stażu prawie każda renta jest podwyższana do minimum. Na rękę, po składce zdrowotnej, zostaje wtedy 1 800,49 zł.

Przykład z wypadkiem: 35-letni rolnik z 8 latami ubezpieczenia traci zdolność do pracy po wypadku przy pracy w gospodarstwie. KRUS doliczy mu 25 lat brakujące do 60. roku życia, więc do części składkowej przyjmie 33 lata. Wskaźnik to 0,33 plus 0,89, a renta wynosi 2 172,38 zł brutto.

Czy trzeba oddać gospodarstwo?

Żeby renta była wypłacana w całości, tak. Jeśli prowadzisz dalej działalność rolniczą, KRUS zawiesza część uzupełniającą, w całości albo w części. Przy rencie okresowej zawieszenie wynosi połowę przez najwyżej 2 lata, a przy niezdolności po wypadku przy pracy połowę przez 2 lata od wypadku. Zawieszonej renty nie podwyższa się do minimum. Szczegóły w tekście Zawieszenie części uzupełniającej renty rolniczej.

Zarobki z etatu czy firmy powyżej 70% przeciętnego wynagrodzenia, od 1 września 2026 r. 6 463,20 zł, zmniejszają część uzupełniającą, a powyżej 130%, czyli 12 003,10 zł, ją zawieszają. Patrz Ile można dorobić do renty z KRUS?

Co się dzieje w wieku emerytalnym?

Gdy skończysz 60 lat (kobieta) lub 65 lat (mężczyzna) i masz 25 lat ubezpieczenia, KRUS z urzędu przyzna ci emeryturę rolniczą, nie niższą od renty. Wyjątkiem jest spadek wynikający z pominięcia okresów pracy w ZUS u osób urodzonych po 1948 r. Za te lata wystąpisz wtedy o emeryturę do ZUS.

Rencista bez 25 lat stażu i ze środkami w OFE musi przed złożeniem wniosku o emeryturę w ZUS wybrać, czy zostaje przy rencie rolniczej. KRUS wzywa do tego co najmniej 3 miesiące przed wiekiem emerytalnym. Wybór renty jest ostateczny, a środki z OFE trafiają do budżetu państwa.

Rencista okresowy może też złożyć wniosek o objęcie ubezpieczeniem emerytalno-rentowym (art. 16 ust. 2 pkt 3) i w ten sposób dalej budować staż do emerytury.

Jak wypełnić druk SR-20 przy rencie, opisuję w tekście Wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy z KRUS. Ogólne pytania odbiera infolinia KRUS, 22 626 37 90, w dni robocze od 9:00 do 14:00.