Przekazanie gospodarstwa a ubezpieczenie KRUS

Czy trzeba przekazać gospodarstwo, żeby dostać emeryturę?

Nie. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej. Możesz pobierać emeryturę i dalej prowadzić gospodarstwo. Przekazanie jest dziś decyzją rodzinną i majątkową, a nie warunkiem świadczenia. Szczegóły w tekście Czy trzeba oddać gospodarstwo, żeby dostać emeryturę rolniczą?

Inaczej jest przy rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Rencista, który nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, ma zawieszoną część uzupełniającą renty. Przekazanie gospodarstwa jest jednym ze sposobów, by tego uniknąć. Jeśli przekażesz je osobie niepełnoletniej, wypłata pozostaje zawieszona w całości do jej 18. urodzin.

Co się dzieje z ubezpieczeniem przekazującego?

Ubezpieczenie z mocy ustawy ustaje od dnia następującego po dniu, w którym przestałeś spełniać warunki. Przy przekazaniu jest to zwykle dzień zawarcia umowy u notariusza, bo od niego nie posiadasz już gospodarstwa.

Jeśli zostało ci mniej niż 25 lat ubezpieczenia, sprawdź, ile brakuje. Rolnik z co najmniej 12 latami i 6 miesiącami ubezpieczenia emerytalno-rentowego, który kończy działalność rolniczą bez prawa do emerytury, może kontynuować samo ubezpieczenie emerytalno-rentowe na wniosek. Opisuję to w tekście Dobrowolne ubezpieczenie w KRUS - kto może?

Co się dzieje z ubezpieczeniem następcy?

Następca staje się rolnikiem od dnia objęcia gospodarstwa. Jeśli ma powyżej 1 ha przeliczeniowego i nie ma innego ubezpieczenia, np. etatu, podlega KRUS z mocy ustawy. W ciągu 14 dni zgłasza się na druku KRUS UD-2 i wpisuje małżonka oraz domowników. Jeśli wcześniej był zgłoszony jako domownik u rodziców, zmienia się jego status, a zgłoszenie aktualizuje dane gospodarstwa.

Następca z etatem w ZUS nie wchodzi do KRUS. Jego żona, która nie pracuje poza gospodarstwem, może jednak podlegać KRUS jako małżonek rolnika. Opisuję to w tekście Małżonek rolnika w KRUS - kiedy podlega ubezpieczeniu?

Przykład: pani Maria (63 lata, 30 lat w KRUS, emerytka od 2023 r.) przekazuje 15 ha przeliczeniowych synowi Piotrowi aktem darowizny 5 listopada 2026 r. Piotr nie ma innej pracy. Od 5 listopada podlega KRUS jako rolnik i ma czas do 19 listopada na zgłoszenie. Za listopad i grudzień zapłaci składki proporcjonalnie do dni ubezpieczenia. Pani Maria zachowuje emeryturę w tej samej wysokości.

Czym jest umowa z następcą?

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników ma osobny rozdział o umowie z następcą. Rolnik będący właścicielem zobowiązuje się w niej przenieść gospodarstwo na osobę młodszą od siebie o co najmniej 15 lat. Przeniesienie następuje z chwilą nabycia prawa do emerytury albo renty, pod warunkiem że następca do tego czasu pracuje w gospodarstwie.

Najważniejsze zasady:

• umowa z następcą i umowa przenosząca własność wymagają aktu notarialnego,
• po przeniesieniu rolnik może żądać od następcy świadczeń w zakresie uzasadnionym jego potrzebami, jeśli umowa nie stanowi inaczej,
• jeśli przeniósł gospodarstwo przed nabyciem prawa do emerytury, może żądać świadczeń pieniężnych do połowy emerytury podstawowej miesięcznie (dziś do 890,32 zł), do czasu nabycia prawa do świadczenia,
• sąd może rozwiązać umowę, np. gdy następca bez powodu przestał pracować w gospodarstwie albo rażąco narusza obowiązki wobec rolnika,
• jeśli rolnik zmarł przed wykonaniem umowy, a następca pracował w gospodarstwie co najmniej 5 lat, następca może żądać wykonania umowy od spadkobierców.

Częściej spotyka się zwykłą darowiznę albo umowę dożywocia według Kodeksu cywilnego. Dla KRUS forma nie ma znaczenia. Liczy się, kto od danego dnia posiada i prowadzi gospodarstwo.

Co z rentą strukturalną?

Renta strukturalna współfinansowana z funduszy UE wymagała przekazania gospodarstwa. Osoba pobierająca ją podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS, a w niektórych przypadkach także jej małżonek. Zasady wypłaty opisuję w tekście Renta strukturalna - zasady wypłaty.

Co trzeba zgłosić w KRUS?

W ciągu 14 dni od przekazania:

• przekazujący zgłasza zmianę obszaru gospodarstwa albo zakończenie działalności rolniczej i dołącza kopię aktu notarialnego,
• następca składa zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

Zmiana powierzchni może też zmienić dodatkową składkę powyżej 50 ha i składkę zdrowotną od hektarów. Jeśli przekazujący pobiera rentę, zgłasza zmianę w 14 dni także jako świadczeniobiorca, bo wpływa ona na wypłatę.