Domownik uczeń lub student a KRUS

Czy uczeń albo student może być domownikiem?

Tak. Ustawa nie wyklucza osób uczących się. Domownik to osoba bliska rolnikowi, która:

• ukończyła 16 lat,
• mieszka z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo na terenie jego gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie,
• stale pracuje w gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem umową o pracę.

Problemem jest trzeci warunek. Uczeń liceum albo student dziennych studiów spędza większość tygodnia na nauce. KRUS może uznać, że jego praca w gospodarstwie nie jest stała, tylko okazjonalna.

Co znaczy „stale pracuje” u osoby uczącej się?

Ustawa nie podaje liczby godzin. Sądy przyjmują, że stała jest praca w wymiarze potrzebnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa, czyli pomoc rolnikowi w jego prowadzeniu.

Dobrze to pokazuje sprawa, którą zakończył Sąd Najwyższy postanowieniem z 24 czerwca 2020 r. (II UK 164/19). KRUS stwierdził, że licealista nie był domownikiem, bo mieszkał w mieście i przyjeżdżał do gospodarstwa w weekendy, ferie i święta. Sąd okręgowy przyznał rację KRUS. Sąd apelacyjny ustalił jednak, że chłopak przy każdej okazji wykonywał z ojcem bieżące prace, a w tygodniu prowadził sprawy gospodarstwa zdalnie. Uznał, że podlegał ubezpieczeniu. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej KRUS.

Wniosek: decydują fakty, a nie forma nauki. Jeśli twoje dziecko się uczy, a chcesz zgłosić je jako domownika, przygotuj się na to, że KRUS może zapytać o zakres jego pracy.

Jak zgłosić ucznia jako domownika?

Tak samo jak każdego domownika. Rolnik zgłasza go na druku KRUS UD-2 w ciągu 14 dni od rozpoczęcia stałej pracy, najwcześniej od 16. urodzin. Dołącza zgodne oświadczenie rolnika i domownika na druku KRUS UD-24A. Oświadczenie tworzy domniemanie stałej pracy, które KRUS może obalić. Fałszywe oświadczenie grozi odpowiedzialnością karną z art. 233 Kodeksu karnego, o czym przypomina sam druk.

Ile kosztuje i co daje ubezpieczenie domownika-ucznia?

Rolnik płaci za niego tyle samo co za siebie: 256 zł miesięcznie, 768 zł za IV kwartał 2026 r. W zamian młody domownik:

• zaczyna zbierać lata do emerytury rolniczej, do której potrzebne jest 25 lat,
• ma prawo do jednorazowego odszkodowania po wypadku przy pracy rolniczej, co przy młodych osobach pracujących z maszynami ma realne znaczenie,
• ma własne ubezpieczenie zdrowotne w KRUS.

Jeśli rodzina chce zbierać staż od 16. roku życia, a dziecko faktycznie pracuje w gospodarstwie, zgłoszenie się opłaca. Jeśli dziecko tylko się uczy, ubezpieczenie zdrowotne dostanie i tak, bez składek.

Co z ubezpieczeniem zdrowotnym ucznia, który nie jest domownikiem?

Dziecko rolnika, które nie jest domownikiem, może być zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Według KRUS członkiem rodziny jest dziecko do 18 lat, a jeśli uczy się dalej, do 26 lat. Dziecko z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie ma limitu wieku. Przy zgłaszaniu pełnoletniego dziecka dołączasz zaświadczenie o kontynuowaniu nauki.

Student, który kończy 26 lat, traci ubezpieczenie jako członek rodziny z dniem urodzin. Według KRUS do ubezpieczenia powinna go wtedy zgłosić uczelnia. Zgłoszenie składa się na druku UD-2Z. Szczegóły w tekście Ubezpieczenie zdrowotne w KRUS - kto i od kiedy?

Co, gdy student pracuje na zleceniu?

Student do 26. roku życia na umowie zlecenia nie podlega z niej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w ZUS. KRUS wyjaśnia, że limit przychodu z art. 5b ustawy (w 2026 r. 4 806 zł miesięcznie) w ogóle go wtedy nie dotyczy. Domownik-student zostaje w KRUS bez względu na kwotę zlecenia, o ile nadal stale pracuje w gospodarstwie. Po 26. urodzinach zlecenie zaczyna podlegać ZUS i obowiązuje już limit. Opisuję to w tekście Umowa zlecenie a KRUS - limit przychodu.

Etat to inna sprawa. Student na umowie o pracę podlega ZUS i nie może być domownikiem w KRUS z mocy ustawy.

Co, gdy uczeń skończy szkołę?

Jeśli zostaje w gospodarstwie i stale w nim pracuje, rolnik zgłasza go jako domownika w 14 dni od końca nauki, jeśli wcześniej nie był zgłoszony. Jeśli wyjeżdża do pracy albo na studia w innym mieście, a był domownikiem, rolnik zgłasza w KRUS ustanie ubezpieczenia. Wszystkie warunki domownika opisuję w tekście Kto jest domownikiem rolnika w KRUS?