Działalność gospodarcza a KRUS - kiedy zostajesz w Kasie?

Jakie warunki trzeba spełnić?

Wszystkie z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jednocześnie:

1. 3 lata w KRUS. Bezpośrednio przed rozpoczęciem działalności podlegałeś ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie co najmniej 3 lata. Ubezpieczenie na wniosek tego warunku nie spełnia.
2. Oświadczenie w 14 dni. W ciągu 14 dni od rozpoczęcia działalności składasz w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia na druku KRUS UD-24. Możesz je też złożyć we wniosku o wpis do CEIDG (CEIDG-1). KRUS traktuje to jak dotrzymanie terminu.
3. Gospodarstwo dalej działa. Nadal prowadzisz działalność rolniczą albo stale pracujesz w gospodarstwie powyżej 1 ha przeliczeniowego lub w dziale specjalnym.
4. Brak etatu i stosunku służbowego.
5. Brak ustalonego prawa do emerytury, renty albo świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
6. Podatek w limicie. Należny podatek dochodowy z firmy za poprzedni rok podatkowy nie przekroczył rocznej kwoty granicznej. Dotyczy to tylko tych, którzy firmę w poprzednim roku prowadzili.

Spóźnione oświadczenie oznacza ustanie ubezpieczenia w KRUS od dnia rozpoczęcia działalności. Od tego dnia płacisz ZUS. Termin przywraca się tylko, gdy udowodnisz zdarzenie losowe.

Co uznaje się za rozpoczęcie działalności?

Rozpoczęciem działalności, przy którym biegnie nowy termin 14 dni, jest także:

• wznowienie firmy po okresowym zawieszeniu,
• zmiana rodzaju albo przedmiotu działalności według PKD.

Kto zawiesza firmę na zimę i odwiesza ją wiosną, przy każdym odwieszeniu musi pamiętać o oświadczeniu. To częsta przyczyna utraty KRUS.

Przepis obejmuje też współpracę przy firmie. Współpracującym jest rolnik lub domownik, który wobec przedsiębiorcy jest małżonkiem, dzieckiem, dzieckiem małżonka, rodzicem, ojczymem, macochą lub osobą przysposabiającą i mieszka z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Jakiej działalności przepis nie obejmuje?

Ustawa wyłącza z art. 5a:

• wspólników spółek prawa handlowego,
• osoby wykonujące wolny zawód w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, z którego przychody są przychodami z działalności gospodarczej, np. lekarza, adwokata czy tłumacza.

Działalność nierejestrowana to inna sytuacja. Według KRUS rolnik lub domownik, który prowadzi działalność niewymagającą wpisu do CEIDG, nie musi spełniać warunków art. 5a. Zostaje w KRUS na dotychczasowych zasadach i nie płaci podwójnej składki.

Ile kosztuje KRUS z firmą?

Składka wypadkowa, chorobowa i macierzyńska jest taka jak u innych. Podstawowa składka emerytalno-rentowa jest dwukrotnością zwykłej.

Rocznie to 5 208 zł. Dla porównania pełne składki społeczne w ZUS od minimalnej podstawy przedsiębiorcy w 2026 r. (5 652 zł) wynoszą około 1 927 zł miesięcznie, a od preferencyjnej podstawy (1 441,80 zł) około 456 zł, bez składki zdrowotnej. Całe porównanie jest w tekście KRUS czy ZUS - co się bardziej opłaca?

Przy gospodarstwie powyżej 50 ha przeliczeniowych dochodzi dodatkowa składka według powierzchni. Wyższa składka nie przepada. Od marca 2023 r. za każdy rok opłacania podwójnej składki emerytura rolnicza rośnie o 0,5% emerytury podstawowej, dziś o około 8,90 zł miesięcznie.

Co trzeba robić co roku?

Do 31 maja każdego roku składasz w KRUS zaświadczenie z urzędu skarbowego albo własne oświadczenie, że podatek z firmy za poprzedni rok nie przekroczył kwoty granicznej. Gdy 31 maja wypada w weekend, termin się przesuwa. W 2026 r. upłynął 1 czerwca.

Skutki są twarde. Gdy podatek przekroczy kwotę graniczną albo nie złożysz dokumentu w terminie, ubezpieczenie w KRUS ustaje z dniem, do którego miałeś go złożyć. Wyjątek: przed tym dniem trwale zakończyłeś albo zawiesiłeś firmę.

Pełna tabela kwot i przykłady przeliczenia na dochód są na stronie Kwota graniczna podatku dla rolnika z firmą w KRUS.

Co z ulgą na start?

KRUS opisuje osobną sytuację. Rolnik lub domownik, który zakłada firmę i nie spełnia warunków art. 5a, ale korzysta z ulgi na start, czyli do 6 miesięcy nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w ZUS, zostaje w KRUS na dotychczasowych zasadach. Trwa to do czasu objęcia go tymi ubezpieczeniami w ZUS. Po zakończeniu ulgi przechodzi do ZUS. Opisuję to w tekście Przejście z KRUS do ZUS - kiedy następuje?

Jak przykład wygląda w liczbach?

Pan Michał od 2015 r. prowadzi 22 ha przeliczeniowych i jest w KRUS z mocy ustawy. 1 marca 2026 r. zakłada firmę z usługami koszenia i transportu. Wniosek CEIDG-1 składa 25 lutego, z oświadczeniem o kontynuowaniu ubezpieczenia w KRUS. Od 1 marca płaci 434 zł miesięcznie. Do 31 maja 2027 r. musi wykazać, że podatek z firmy za 2026 r. nie przekroczył 4 713 zł. Za 2025 r. nic nie składa, bo firmy wtedy nie prowadził.

Druk oświadczenia opisuję w tekście Oświadczenie o kontynuowaniu działalności gospodarczej w KRUS.