KRUS czy ZUS - co się bardziej opłaca?

Czy w ogóle można wybrać między KRUS a ZUS?

Zwykle nie. Rolnik z gospodarstwem powyżej 1 ha przeliczeniowego, bez innego ubezpieczenia, podlega KRUS z mocy ustawy. Rolnik z etatem podlega ZUS, nawet jeśli ma 100 ha. Nie ma przepisu, który pozwalałby wybrać system dla wygody.

Realny wybór pojawia się w kilku miejscach:

Ile kosztuje KRUS, a ile ZUS?

Porównanie dla jednej osoby, stawki z IV kwartału 2026 r., bez składki zdrowotnej:

Składki ZUS wyliczyłem ze stóp ustawowych od podstaw obowiązujących w 2026 r. Minimalna podstawa przedsiębiorcy to 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (9 420 zł), czyli 5 652 zł. Preferencyjna to 30% minimalnego wynagrodzenia (4 806 zł), czyli 1 441,80 zł, i można z niej korzystać tylko przez pierwsze 24 miesiące działalności.

Składka zdrowotna w KRUS to 1 zł za każdy pełny hektar przeliczeniowy, a poniżej 6 ha płaci ją budżet. W ZUS składka zdrowotna przedsiębiorcy zależy od formy opodatkowania i dochodu. Jest wielokrotnie wyższa.

Rolnik, który zostaje z firmą w KRUS, zamiast pełnego ZUS oszczędza około 1 493 zł miesięcznie, czyli prawie 18 000 zł rocznie. Dlatego warunki art. 5a i kwota graniczna podatku są tak pilnowane. Opisuję je w tekście Działalność gospodarcza a KRUS - kiedy zostajesz w Kasie?

Ile wyniesie emerytura z KRUS?

Emerytura rolnicza ma dwie części: składkową (1% emerytury podstawowej za rok) i uzupełniającą (od 95% do 85% emerytury podstawowej). Od 1 marca 2026 r. emerytura podstawowa wynosi 1 780,64 zł.

Każdy rok między 20. a 40. rokiem stażu dodaje około 8,90 zł. Rolnik z firmą dostaje dodatek 0,5% emerytury podstawowej za każdy rok podwójnej składki. Przy 10 latach firmy w KRUS to około 89 zł miesięcznie więcej. Swoją kwotę policzysz w kalkulatorze emerytury rolniczej, a tabelę omawiam w tekście Ile wynosi emerytura rolnicza w 2026 roku?

Ile wyniesie emerytura z ZUS?

W ZUS nie ma kwoty stałej. Emerytura to suma zwaloryzowanych składek i kapitału początkowego podzielona przez średnie dalsze trwanie życia z tablic GUS. Im więcej i dłużej wpłacasz, tym wyższe świadczenie. Przedsiębiorca na składkach minimalnych odkłada na emeryturę 1 103,27 zł miesięcznie (19,52% od 5 652 zł). W KRUS na fundusz emerytalno-rentowy idzie 178 zł.

Kto w ZUS płaci tylko składki minimalne, często dostaje emeryturę zbliżoną do najniższej. Najniższa emerytura od 1 marca 2026 r. to 1 978,49 zł. Tyle samo wynosi minimalna emerytura rolnicza. Gwarancję najniższej emerytury w ZUS daje odpowiedni staż: 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny.

Jak to wygląda na przykładach?

Pan Adam, 40 lat, 18 ha, zakłada firmę usługową. Jest w KRUS od 15 lat. Zostając w KRUS, płaci 434 zł miesięcznie. Za 25 lat do emerytury wyda na składki około 130 200 zł przy obecnych stawkach. Dostanie emeryturę rolniczą za 40 lat stażu, 2 225,80 zł, plus około 222 zł dodatku za 25 lat podwójnej składki. W pełnym ZUS wydałby w tym czasie około 578 000 zł. Emerytura z ZUS byłaby wyższa tylko wtedy, gdyby jego zwaloryzowane składki przełożyły się na świadczenie wyraźnie powyżej 2 450 zł.

Pani Beata, 52 lata, 9 lat w KRUS, dostaje propozycję etatu. Etat oznacza przejście do ZUS. Do 60. urodzin zostało jej 8 lat. W KRUS uzbierałaby 17 lat, za mało do emerytury rolniczej (25 lat). Urodziła się po 1948 r., więc KRUS nie doliczy jej okresów z ZUS. Jej sytuację trzeba policzyć dla obu systemów razem. Wyjaśniam to w tekście Emerytura z KRUS i ZUS jednocześnie.

Co jeszcze odróżnia oba systemy?

• Zasiłek chorobowy w KRUS przysługuje dopiero po 30 dniach nieprzerwanej niezdolności do pracy i jest kwotą stałą. W ZUS jego wysokość zależy od podstawy wymiaru składek i nie ma wymogu 30 dni niezdolności. Kwoty są na stronie Kwoty świadczeń KRUS w 2026 roku.
• Wypadek przy pracy rolniczej chroni tylko KRUS. ZUS z etatu nie obejmuje wypadku we własnym gospodarstwie.
• Rodzina. W KRUS rolnik płaci za małżonka i domowników taką samą kwotę jak za siebie, a każdy z nich zbiera własny staż.
• Terminy. KRUS płacisz raz na kwartał, ZUS co miesiąc.

Jak podjąć decyzję?

Policz swój staż w KRUS, wiek do emerytury i składkę w obu wariantach. Krótki staż w KRUS i wiele lat przed emeryturą przemawiają za ZUS przy wysokich dochodach. Długi staż w KRUS i niskie lub średnie dochody przemawiają za KRUS. Okresy sprawdzisz w eKRUS albo na zaświadczeniu, jak opisuję w tekście Jak sprawdzić okresy ubezpieczenia w KRUS?, a koszt KRUS dla całego gospodarstwa w kalkulatorze składki KRUS.