Praca za granicą a ubezpieczenie KRUS

Którego kraju przepisy cię obejmują?

W UE obowiązuje rozporządzenie 883/2004 o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jego podstawowa zasada to jedno ustawodawstwo: podlegasz przepisom tylko jednego państwa, nawet jeśli pracujesz w kilku. Drugą zasadą jest miejsce wykonywania pracy. Właściwe są przepisy państwa, w którym pracujesz, bez względu na to, gdzie mieszkasz.

KRUS podaje przykład. Mieszkasz i prowadzisz w Polsce gospodarstwo, a podejmujesz pracę na umowie o pracę w Niemczech na okres ponad 12 miesięcy. Podlegasz wtedy ustawodawstwu niemieckiemu, bo przy pracy najemnej właściwe jest ustawodawstwo kraju zatrudnienia. Składki płacisz w Niemczech, a w KRUS twoje ubezpieczenie ustaje.

Rozporządzenie zna wyjątki, w których ktoś podlega ustawodawstwu dwóch państw naraz. Dotyczą one ściśle określonych sytuacji i państw.

Co musisz zrobić przed wyjazdem?

Osoba ubezpieczona w KRUS, która wyjeżdża do innego państwa i zakłada tam firmę albo podejmuje pracę u zagranicznego pracodawcy, musi zawiadomić o tym placówkę KRUS właściwą dla położenia gospodarstwa w ciągu 14 dni od podjęcia pracy. Wynika to z ogólnego obowiązku informowania o zmianach okoliczności wpływających na ubezpieczenie.

Dołącz umowę albo zaświadczenie od zagranicznego pracodawcy. KRUS ustali, od kiedy ustaje twoje ubezpieczenie, i wyda decyzję. Jeśli tego nie zgłosisz, KRUS dalej będzie naliczał składki. Może też wymagać zwrotu świadczeń wypłaconych za okres, w którym nie byłeś ubezpieczony.

Kiedy zostajesz w KRUS mimo pracy za granicą?

KRUS może potwierdzić na formularzu A1, że nadal podlegasz polskim przepisom i ubezpieczeniu w KRUS, w kilku przypadkach:

• prowadzisz działalność rolniczą w Polsce i w innym państwie, czyli masz dwa gospodarstwa,
• prowadzisz w Polsce działalność rolniczą i pozarolniczą, a w innym państwie pozarolniczą,
• prowadzisz w Polsce działalność rolniczą, a w innym państwie pozarolniczą,
• wyjeżdżasz czasowo, żeby wykonać w innym kraju specjalistyczną pracę związaną z profilem twojego gospodarstwa w Polsce, na okres do 24 miesięcy,
• państwa uzgodniły wyjątek na podstawie art. 16 rozporządzenia.

W każdym z tych przypadków musisz dalej spełniać polskie warunki ubezpieczenia w KRUS. Przy działalności pozarolniczej chodzi m.in. o warunki art. 5a i kwotę graniczną podatku.

Niektóre sytuacje potwierdza ZUS, a nie KRUS. ZUS wystawia A1 rolnikowi, który za granicą podejmie podobną pracę, ale jako pracownik najemny. Wystawia je też rolnikowi z firmą, który nie spełnia warunków pozostania w KRUS.

Jak dostać formularz A1 z KRUS?

Wniosek składasz na druku KRUS UD-96 „Wniosek o wydanie zaświadczenia o właściwym ustawodawstwie - A1” (wersja UD-96/2021_04), dostępnym na stronie formularzy KRUS na gov.pl. Złóż go w placówce właściwej dla gospodarstwa, najlepiej przed wyjazdem. Druk opisuję w tekście Wniosek o zaświadczenie o właściwym ustawodawstwie A1 z KRUS.

Co z gospodarstwem i rodziną w Polsce?

Gospodarstwo dalej istnieje, ale ty nie jesteś w KRUS. Twój małżonek i domownicy, którzy zostają w Polsce i pracują w gospodarstwie, podlegają KRUS na dotychczasowych zasadach. Składki za nich nadal musisz płacić.

Przykład: pan Robert wyjeżdża na rok do pracy w holenderskiej szklarni na umowie o pracę. Żona zostaje i prowadzi 10 ha przeliczeniowych. Od dnia podjęcia pracy pan Robert podlega przepisom holenderskim. Żona, która zostaje i pracuje w gospodarstwie, dalej podlega KRUS. Składka za nią wynosi 768 zł za IV kwartał 2026 r. Wyjazd męża trzeba zgłosić w KRUS w 14 dni.

Domownik, który na stałe wyjechał do pracy za granicę, przestaje spełniać warunek mieszkania z rolnikiem albo przy gospodarstwie i stałej pracy w nim. Rolnik zgłasza ustanie jego ubezpieczenia. Warunki opisuję w tekście Kto jest domownikiem rolnika w KRUS?

Czy lata pracy za granicą przepadają?

Nie. Unijna koordynacja pozwala sumować okresy ubezpieczenia z różnych krajów, jeśli okres w Polsce nie wystarcza do świadczenia, np. do emerytury rolniczej. Każde państwo, w którym byłeś ubezpieczony co najmniej rok, może wypłacić ci część emerytury według własnych przepisów. KRUS przyznaje emeryturę rolniczą wyłącznie na warunkach polskiego prawa, czyli od 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny. Opisuję to w tekście Emerytura rolnicza a praca w innym kraju UE.

Wyjazdy do państw spoza UE, np. do USA czy Kanady, podlegają umowom dwustronnym o zabezpieczeniu społecznym, jeśli Polska je zawarła. Zapytaj w KRUS przed wyjazdem.